رهپویه هنر و ادبیات پایداری و حماسه

رهپویه هنر و ادبیات پایداری و حماسه

بازخوانی رموز مقاومت در شعر محمد قیسی با تکیه بر متون دینی (مطالعه موردی بررسی کهن‌الگوی مرگ و رستاخیز)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استاد گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران (نویسنده مسئول).
2 دانش‌آموخته دکتری دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.
چکیده
نقد کهن‌الگویی که مبتنی بر نقد روان‌شناختی است، یکی از رویکرد‌های اصلی نقد ادبی معاصر به شمار می‌رود که به کشف ماهیت و ویژگی اسطوره و کهن‌الگوها و نقش آنها در ادبیات می‌پردازد. هدف از این پژوهش بررسی کهن‌الگوی مرگ و رستاخیز در اشعار محمد قیسی، شاعر معاصر فلسطینی و چگونگی انعکاس این بُعد از ناخودآگاه جمعی بشری در سروده‌های اوست. فرضیه پژوهش بر این مدعا است که این شاعر در اشعار خود به سطح ناخودآگاه جمعی ذهن یا کهن‌الگوها توجه داشته و برای تعمیق معانی شعر خود با آشنایی‌زدایی از اسطوره‌ها و کهن‌الگوها، آنها را در قالب و نمودی با توجه به متون دینی بکار گرفته است. سؤال اصلی پژوهش این است که چگونه می‌توان اشعار محمد قیسی را از منظر نقد کهن‌الگویی بخصوص کهن‌الگوی مرگ و حیات دوباره در بُعد دینی آن بررسی کرد؟ از نتایج این پژوهش که به روش توصیفی- تحلیلی تدوین شده، این است که در شعر قیسی کهن‌الگوی مرگ و رستاخیز دوباره از مهم‌ترین منبع آن یعنی متون دینی الهام گرفته شده و نمودهایی که نشان‌دهنده مرگ و زندگی دوباره است، به متونی بازمی‌گردد که ذهن شاعر با آنها عجین بوده است. افزون بر آن با توجه به داده‌های آماری درمی‌یابیم که اسطوره حیات دوباره، امید به خیزش، سرسبزی و رهایی فلسطین، برجسته‌ترین مضمون شعر اوست.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Analysing Muhammad al-Qaisi Fictions from An Archetypal Point of View

نویسندگان English

Ezzat Molla Ebrahimi 1
Soghra Rahimi 2
1 Professor, Department of Arabic Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, Tehran University (Corresponding Author).
2 PhD Graduate of Kharazmi University, Tehran, Iran.
چکیده English

Intertextuality is a technique that has been widely used in contemporary Arabic poetry. Critics have developed various definitions of the application and its importance. Looking at the definitions of this concept by Western critics such as Roland Barth and Julia Kristeva, and Arab critics such as Abd al-Malik Murtāḍ, Muhammad Azzam, Muhammad Miftah, Abdullah al-Ghathami, and Khalil Mossa, we can say that they considered the concept as a methodological and structural phenomenon. However, this phenomenon has a practical function in the target text in contemporary Arabic poetry, in addition to its structural function. Therefore, the authors of this study have sought to emphasize the practicality of intertextuality, rather than only seeing its structural role, by studying Qur’anic intertextuality in Muhammad al-Qaisi’s poems using a descriptive-analytic method. The research concludes that the poet consciously employed Qur’anic words or verses to direct the reader to the Quran and thereby validate their claims. Thus, by reversing the relationship and using the Qur’anic verses in a contradictory sense, such as images showing hope within an atmosphere of frustration and despair, he illustrates the depth of the disaster. On the other hand, using the verses that represent the awakening, the warning, and the condemnation of the oppressors and the unbelievers, he tries to wake up the Palestinians and other Arab nations, describing their enemies and condemning them. So it can be said that the poet has used the intertextuality technique in four main directions: creating a revers relationship and using Qur’anic images in a contradictory sense, using Qur’anic images expressing dead incitation, using Qur’anic images to describe the oppressors and unbelievers, and using Qur’anic images which reflect awakening and preaching to arouse the Palestinian nation and other Arab nations.

کلیدواژه‌ها English

Palestine
Archetype
death
resurrection
Functional intertextuality
Intertextuality Quran
Muhammad al-Qaisi
قرآن کریم
أبو إصبع، صالح (1979)، الحرکة الشعریۀ فی فلسطین المحتلۀ، بیروت: الموسسة العربیۀ للدراسات و النشر.
الیاده، میرچا (1389)، رساله در تاریخ ادیان، ترجمه جلال ستاری، تهران: سروش.
امامی، نصرالله (1385)، مبانی و روش‌های نقد ادبی، تهران: جامی.
بیلکسر، ریچارد (1388)، اندیشه یونگ، ترجمه حسین پاینده، تهران: آشیان.
پاینده، حسین (1384)، اسطوره شناسی و مطالعات فرهنگی: تبیین یونگ از اسطورهای مدرن، تهران: سمت.
خلیل، ابراهیم (1998)، الشاعر والنص، بیروت: الموسسة العربیۀ للدراسات و النشر.
داود، أنس (1992)، الأسطورۀ فی الشعر العربی الحدیث، بیروت: دارالمعارف.
رزّوق، أسعد (1990)، الأسطورۀ فی الشعر المعاصر، چاپ 2، بیروت: دارالحمراء.
شمیسا، سیروس (1391)، نقد ادبی، تهران: فردوسی.
شوالیه، ژان و گربران، آلن (1384)، فرهنگ نمادها، ترجمۀ سودابه فضایلی، تهران: نشر جیحون.
قیسی، محمد (1999)، الأعمال الشعریة الکامله، چاپ 2، بیروت: الموسسة العربیه للدراسات و النشر.
ملاابراهیمی، عزت و حشمت پروین (1396)، کاربرد اسطوره در سرده‌های محمد قیسی، ادبیات عرفانی و اسطوره‌شناختی، سال 13، شماره 49، صص 235- 264.
ملاابراهیمی، عزت و محمد سالمی (1397)، بینامتنی کاربردی قرآن در شعر معاصر عرب، ادب عربی، سال 10، شماره 1، صص 57- 72.
ملاابراهیمی، عزت و دیگران (1397)، تجلی کهن‌الگوی مادر مثالی در مادرانه‌های شعر محمد قیسی، زن در فرهنگ و هنر، دوره 10، شماره 1، صص 133- 151.
یونگ، کارل گوستاو (1368)، چهار صورت مثالی، ترجمه پروین فرامرزی، مشهد: آستان قدس رضوی.
 

  • تاریخ دریافت 08 دی 1402
  • تاریخ بازنگری 17 فروردین 1403
  • تاریخ پذیرش 26 تیر 1403
  • تاریخ انتشار 01 تیر 1404